We zijn op zondag 20 september vertrokken voor een reis van 17 dagen en héél veel kilometers. Ik heb voor haar elke dag een dagboek bijgehouden, gewoon over de dingen die we gedaan hebben, over het weer en over waar we geslapen hebben en wat we gegeten hebben. Het moet voor haar een boek worden waar ze minstens de hele winter op kan terug vallen zodat ze tijdens de donkere dagen hopelijk niet in een al te heftige depressie belandt.
Wat ik niet in het dagboek heb geschreven zijn de dingen die te maken hebben met haar dementie. En die waren er legio. Ik zal op deze website niet alles beschrijven maar me beperken tot juist die dingen die ik niet in haar dagboek heb gezet.

Zebrapad
Toen we over een zebrapad liepen begon mijn moeder mij ineens uit te leggen hoe handig het was dat ze in Noorwegen van die witte strepen op de weg hadden. Als je daarop liep dan stopten de auto's. Haar vriendin die het gesprek niet verstond maar blijkbaar wel begreep waar het over ging, legde vervolgens ook de functie van stoplichten aan mijn moeder uit, die heel geïnteresseerd luisterde alsof ze het fenomeen ‘stoplicht’ voor het eerst aanschouwde.

Verbazingwekkend geheugen
Terwijl we in de middle of nowhere reden en alle bochten op elkaar leken, ging mijn moeder ineens rechtop zitten. Ze wist zeker dat er na deze bocht een parkeerplaats kwam waar je met een camper gratis kon overnachten. “Ja hoor”, dacht ik, “het zal wel”. Maar het is niet te geloven, na een bocht naar links stond er langs de kant van de weg een bordje met een grote P en een plaatje van een camper. Ze wist ook nog precies te vertellen hoe dat kamperen daar in z’n werk ging. Het geheugen werkt verbazingwekkend: de simpelste dingen vergeet ze en zo’n dertien-in-een-dozijn bocht waar ze jaren geleden is geweest, herinnert ze zich nog tot in detail.

Evenbeeld
Mijn moeder heeft in een verre vriendin haar gelijke gevonden. Nadat ze een paar uur samen hadden doorgebracht kwam ze me vertellen dat er iets niet in orde was met haar vriendin. Ze was zo in de war, vergat van alles en kon simpele handelingen niet meer uitvoeren. Mijn moeder vond het zo zielig voor haar vriendin en raakte er maar niet over uitgepraat. Het was net of de verwardheid van haar vriendin ervoor zorgde dat mijn moeder in haar bezorgdheid extra alert kon zijn op dingen waar ze zelf altijd moeite mee heeft. Ze deed haar uiterste best om haar vriendin te behoeden voor onhandigheidjes zoals koffie schenken in een schoteltje in plaats van in een kopje.

Eland op de achterbank
Onderweg kwamen er veel verhalen van vroeger. Zo ook vertelde ze, bij het zien van een waarschuwingsbordje voor overstekende elanden,  dat er een keer een ongeluk was gebeurd. Iemand had te hard gereden en toen was er een eland door de voorruit gevlogen en die zat toen zomaar op de achterbank. Moet je je voorstellen zei ze: “zo’n eland is best een groot beest en die zal helemaal op de achterbank. De hele voorruit was kapot.” Ik probeerde het me inderdaad voor te stellen en ik kreeg verschrikkelijk de slappe lach.

Waar zijn de anderen?
Ineens, terwijl we al dagen lang met z'n tweeën onderweg waren, vroeg ze waar de anderen waren. Welke anderen, vroeg ik. “Nou, die anderen die ook mee waren, die zaten toch achterin? Rijden die nu soms met een andere auto achter ons aan?”

Bus en boot
’s Avonds begon het al: ze bleef maar vragen aan die vrienden welke bus we moesten nemen en waar we moesten overstappen. Als er dan weer was gezegd dat we met de auto waren, was haar reactie “Oh ja” maar je zag dat ze helemaal verward was. En dan over de boot: “Gaan we dan met de bus naar de boot? En als we dan van de boot af komen, welke bus moeten we dan hebben? En welke boot moeten we daarna hebben?” Het bleef gewoon niet bij haar hangen dat we met de auto waren, het was alsof ze in haar hoofd een reis van lang geleden, waarbij ze geen auto had, aan het herhalen was.  De volgende ochtend aan het ontbijt was het nog steeds hetzelfde liedje. De mensen waar we logeerden keken mij af en toe aan met een hopeloze blik, want ze bleef hun maar vragen welke bus ze moest hebben, al hadden ze al talloze keren uitgelegd dat we met de auto waren.

Jij hebt ook goed geslapen!!
Elke ochtend vraagt ze of ik goed geslapen heb. Nou heb ik soms helemaal niet goed geslapen en dan is mijn antwoord bijvoorbeeld “niet zo goed” maar dan is haar reactie “oh fijn, ik heb ook goed geslapen” gevolgd door “dus jij hebt ook goed geslapen?” Dit herhaalt zich elke ochtend een keer of 20. Ik heb het uitgeprobeerd en het maakt niet uit wat voor antwoord ik geef, haar reacties zijn steeds hetzelfde.


Kopje thee?
Bij een logeeradresje drinken we ’s avonds, voor het slapen, thee. De thee zit in een theekopje. Op een gegeven moment vraagt ze een glas en zegt erbij dat ze de thee daarin overgiet zodat die kan afkoelen voor de hond. Iedereen kijkt elkaar aan met een blik van vertwijfeling. Ze krijgt een glas aangereikt en giet haar thee er in over. Vervolgens gaat ze met het glas naar haar kamer, zet het op de grond en roept haar hond.

Drinken
En dan ineens zegt ze dat ze meer moet drinken want ze heeft het idee dat haar geheugen heel erg achteruit gaat en ze denkt dat dat misschien komt omdat ze te weinig drinkt. Ik zeg tegen haar dat het ook wel erg druk en chaotisch is zo’n reis en al die ontmoetingen met oude vrienden. Maar ze heeft het dus zelf ook gemerkt en ze maakt zich er zorgen over. Het is zo zielig.

Vier uur
Elke dag om een uur of vier 's middags is het crisistijd. Mijn zus had het al eens gezegd: je kunt er bijna de klok op gelijk zetten. Om vier uur wordt mijn moeder moe en is ze nog eigenwijzer en onhandelbaarder dan anders. Terwijl Tomtom steeds (bijna) perfect zijn werk doet, weet mijn moeder dan ineens zeker dat we fout rijden, moet ik stoppen om aan voorbijgangers de weg te gaan vragen, hebben "ze" ineens de weg op een andere plek gemaakt en zijn er complete wijken uit de grond gestampt die er vorig jaar nog niet stonden. En ze weet het allemaal zeker, héél erg zeker, er is niets tegenin te brengen. Het enige wat ik op zo'n moment kan doen is proberen haar aandacht af te leiden door te beginnen over het weer, de prachtige omgeving, te vragen of ze wat wil drinken of hoe het met de hond gaat. Meestal werkt dat redelijk.

Horror
In de weken dat we vierentwintig uur per dag met elkaar zijn opgetrokken is er ook een verandering gekomen in de beleving van haar fysieke nabijheid. Dingen die ik me een tijd geleden niet kon voorstellen of zag als het meest afschuwelijke dat me kon gebeuren, gebeurden en waren minder afschuwelijk dan ik had gedacht.
Ik moest de allereerste nacht van onze reis met mijn moeder in één (weliswaar tweepersoons) bed slapen omdat er in het hotel geen kamer met aparte bedden meer vrij was. Van te voren had ik zeker nog liever de hele nacht buiten in de stromende regen gestaan dan het bed met haar te moeten delen maar toen de situatie ineens zo was heb ik me er maar aan overgegeven. Ik kan niet zeggen dat ik goed geslapen heb. Ten eerste bleek ik het bed niet alleen te moeten delen met haar maar ook met haar hond die halverwege de nacht het halve bed in beslag had genomen zodat mijn moeder wel héél gezellig dicht tegen mij aan lag en ten tweede zat mijn moeder mij in haar slaap te knijpen. De volgende ochtend heb ik tegen haar gezegd dat ik nooit meer met haar in één bed wilde slapen omdat ze me had liggen knijpen. Ze moest er om lachen en de lucht was wat dat betreft geklaard. De nachten daarna had ik gelukkig een eigen bed maar wel meestal samen met haar op één kamer en dat voelde na een paar keer al heel gewoon.
Als ze onder de douche moest (dat ging nooit vrijwillig en van harte bij haar) dan moest ik de douche aanzetten en weer uit omdat ze niet snapte hoe de kraan werkte. En dan kleedde ze zich in mijn aanwezigheid helemaal uit, totaal schaamteloos. De eerste keer voelde ik me vreselijk opgelaten en keek alle kanten uit behalve de hare, maar na een paar keer was ik er aan gewend en maakte het me eigenlijk geen bal meer uit. Hetzelfde gold voor andere nogal intieme aangelegenheden, zoals plassen naast de auto waar ik in zat, 'ongelukjes' met over de rand van de wc plassen en schoon ondergoed nodig hebben.

Omgekeerde wereld
Tijdens een van de laatste dagen omhelsde ze me en zei: "de wereld is omgedraaid; ik ben nu het kind en jij de moeder". En hoe afschuwelijk het ook is, als ze deze omgekeerde wereld een beetje kan accepteren, zal het leven voor haar en mij een stuk makkelijker worden dan wanneer ze zich ertegen verzet.

De tv mannetjes
Ergens in een hotel zaten we koffie te drinken in de lounge. De tv stond nogal hard en omdat er verder niemand was zette ik die een stuk zachter. Mijn moeder zei toen "dat kan je niet maken joh, die anderen zitten nog te luisteren". Ik zei dat er verder niemand was en toen zei ze "jawel hoor, kijk maar, daar zitten nog twee mannen" en ze wees naar de tv, waar op dat moment twee mannen in beeld waren. Ik dacht eerst dat ze een grapje maakte maar dat was niet zo, ze was bloedserieus.


En zo zijn er nog veel anekdotes die me nu even niet te binnen schieten ( .... is het erfelijk? ) maar die komen later nog wel.